Алтай өңірінде шекаралық туризмді дамытудың стратегиялық келешегі: геоақпараттық талдау және кеңістіктік модельдеу
Қаралымдар: 0 / PDF жүктеулері: 0
DOI:
https://doi.org/10.32523/3107-278X-2026-156-3-125-141Кілт сөздер:
Шекарааралық туризм, Таулы Алтай, ГИС негізіндегі кеңістіктік талдау, туризм кластерлері, инфрақұрылымға қолжетімділік, тұрақты туризмді дамыту.Аңдатпа
Шекаралық туризм аймақтық интеграция мен тұрақты дамудың маңызды катализаторына айналды, әсіресе экологиялық тұрғыдан әртүрлі және географиялық тұрғыдан күрделі таулы аймақтарда. Бұл зерттеу Қазақстан, Ресей, Қытай және Моңғолияны алып жатқан Алтай тауларындағы шекарааралық туризмнің кеңістіктік конфигурациясы мен даму перспективаларын талдайды. Табиғи және рекреациялық ресурстардың таралуын, инфрақұрылымға қолжетімділікті және шекарааралық байланысты бағалау үшін географиялық ақпараттық жүйелерге (ГАЖ) негізделген көп критерийлі аналитикалық әдіс қолданылды. Зерттеу нәтижелері айтарлықтай кеңістіктік теңсіздікті көрсетеді, экологиялық маңызы жоғары аймақтар, негізінен қорғалатын аумақтармен байланысты, шектеулі қолжетімділікпен және инфрақұрылым шектеулерімен сипатталады. Талдау төрт негізгі туризм кластерін анықтады: Батыс Алтай, Орталық Алтай, Шығыс Алтай және Моңғол Алтайы, олардың әрқайсысы бірегей функционалды мамандандырылған және әртүрлі даму деңгейлеріне ие. Бұл кластерлер иерархиялық қатынастар мен трансұлттық байланыстармен ұйымдастырылған полицентрлік туризм жүйесін білдіреді. Зерттеу аймақты қақпалары, табиғи орталықтары, өсу орталықтары және этномәдени орталықтары бар тұтас жүйе ретінде тұжырымдайтын инновациялық «төрт ядролы» кеңістіктік модельді ұсынады. Бұл тәсіл бәсекелестікке қарағанда өзара толықтыру мен өзара байланысты басымдыққа ие, әділ және тұрақты туризмді дамыту үшін стратегиялық негіз ұсынады. Зерттеу нәтижелері шекарааралық туризм жүйелерінің теориялық түсінігін байытады және таулы аймақтарда шекарааралық ынтымақтастықты, инфрақұрылымды дамытуды және экологиялық тұрақтылықты жақсартуға тырысатын саясаткерлер мен аймақтық жоспарлаушыларға практикалық түсініктер береді.
Downloads
Әдебиеттер тізімі
Әдебиеттер тізімі
Adeleye, B. N., Aderounmu, B., Owolabi, O., Okafor, V., & Ohonba, A. (2023). Examining the influence of ICT innovation in the finance-tourism nexus in Asia. Transnational Corporations Review, 15(3), 43–59. https://doi.org/10.1080/19186444.2022.2107331
An, L., Shen, L., Zhong, S., & Li, D. (2023). Transboundary ecological network identification for addressing conservation priorities and landscape ecological risks: Insights from the Altai Mountains. Ecological Indicators, 156, 111159. https://doi.org/10.1016/j.ecolind.2023.111159
Badyelgajy, Y., Sharawpurew, C., & Byambasuren, S. (2025). Trends in the growth of the ecological footprint of tourism in the Mongolian and Kazakhstan Altai mountains. Journal of Ecology and Sustainability, 153(1). https://doi.org/10.32523/47t96918
Baniya, R., & Thapa, B. (2022). Corporate Social Responsibility for Sustainable Mountain Tourism in the Himalayan Region. In Tourism and Development in the Himalaya (pp. 245-264). Routledge. https://doi.org/10.4324/9781003030126
de Grosbois, D., & Fennell, D. A. (2024). Sustainability and ecotourism principles adoption by leading ecolodges: learning from best practices. In Ecotourism Essentials (pp. 117-132). Routledge. https://doi.org/10.1080/02508281.2021.1875170
Dunets, A. N., Ivanova, V. N., & Poltarykhin, A. L. (2019). Cross-border tourism cooperation as a basis for sustainable development: A case study. Entrepreneurship and sustainability issues, 6(4), 2207. https://doi.org/10.9770/jesi.2019.6.4(45)
Dunets, A. N., Gerasymchuk, N. A., Kurikov, V. M., Noeva, E. E., Kuznetsova, M. Y., & Shichiyakh, R. A. (2020). Tourism management in border destinations: Regional aspects of sustainable development of protected natural areas. Entrepreneurship and sustainability issues, 7(4), 3253. http://doi.org/10.9770/jesi.2020.7.4(45)
Gelbman, A., & Timothy, D. J. (2011). Border complexity, tourism and international exclaves: A case study. Annals of tourism research, 38(1), 110-131. https://doi.org/10.1016/j.annals.2010.06.002
Gretzel, U., Sigala, M., Xiang, Z., & Koo, C. (2015). Smart tourism: foundations and developments. Electronic markets, 25(3), 179-188. https://doi.org/10.1007/s12525-015-0196-8
Han, J., Han, F., Dunets, A., & Batbayar, B. (2024). Mapping transboundary ecological networks for conservation in the Altai Mountains. Ecological Indicators, 169, 112869. https://doi.org/10.1016/j.ecolind.2024.112869
Ianioglo, A., & Rissanen, M. (2020). Global trends and tourism development in peripheral areas. Scandinavian Journal of Hospitality and Tourism, 20(5), 520-539. https://doi.org/10.1080/15022250.2020.1848620
Kapoor, D., & Jain, A. (2024). Sustainable tourism and its future research directions: a bibliometric analysis of twenty-five years of research. Tourism Review, 79(3), 541-567. https://doi.org/10.1108/TR-11-2022-0540
Kuklina, M., Dirin, D., Filippova, V., Savvinova, A., Trufanov, A., Krasnoshtanova, N., Bogdanov, V., Kobylkin, D., Fedorova, A., & Itegelova, A. (2022). Transport accessibility and tourism development prospects of indigenous communities of Siberia. Sustainability, 14(3), 1750. https://doi.org/10.3390/su14031750
Malczewski, J., & Rinner, C. (2015). Multicriteria decision analysis in geographic information science (Vol. 1). Springer. https://doi.org/10.1007/978-3-540-74757-4
Novelli, M., Schmitz, B., & Spencer, T. (2006). Networks, clusters and innovation in tourism: A UK experience. Tourism management, 27(6), 1141-1152. https://doi.org/10.1016/j.tourman.2005.11.011
Pechlaner, H., Innerhofer, E., & Erschbamer, G. (2019). Overtourism: Tourism management and solutions. Routledge. https://books.google.com
Pomfret, G. (2006). Mountaineering adventure tourists: a conceptual framework for research. Tourism management, 27(1), 113-123. https://doi.org/10.1016/j.tourman.2004.08.003
Porter, M. E. (1998). Clusters. Innovation, and Competitiveness: New Findings and Implications for Policy. https://www.isc.hbs.edu
Prokkola, E. K. (2007). Cross‐border regionalization and tourism development at the Swedish‐Finnish border:“Destination Arctic Circle”. Scandinavian Journal of Hospitality and Tourism, 7(2), 120-138. https://doi.org/10.1080/15022250701226022
Samgar, Z., Fang, H., Baizakova, A., Sekenuly, A., & Mazbayev, O. (2025). BIODIVERSITY OF THE ALTAI REGION IN THE CONTEXT OF SUSTAINABLE TOURISM DEVELOPMENT: EXPERIENCE OF TRANSBOUNDARY COOPERATION. Вестник ЗКУ, 100(4), 420-433. https://doi.org/10.37238/2960-1371.2960-138X.2025.100(4).188
Selezneva, E. V., & Rotanova, I. N. (2021, February). A Transboundary environmental and tourism cluster in Western Altai: recreational and geographic substantiation. In IOP Conference Series: Earth and Environmental Science (Vol. 670, No. 1, p. 012058). IOP Publishing. https://doi.org/10.1088/1755-1315/670/1/012058
Sigala, M. (2020). Tourism and COVID-19: Impacts and implications for advancing and resetting industry and research. Journal of business research, 117, 312-321. https://doi.org/10.1016/j.jbusres.2020.06.015
Stoffelen, A., & Ioannides, D. (2025). Cross-border tourism governance: opportunities and challenges. Handbook on Tourism Governance, 116-129. https://doi.org/10.4337/9781800374287.00018
Stoffelen, A., & Vanneste, D. (2017). Tourism and cross-border regional development: Insights in European contexts. European Planning Studies, 25(6), 1013-1033. https://doi.org/10.1080/09654313.2017.1291585
Tanina, A., Tashenova, L., Konyshev, Y., Mamrayeva, D., & Rodionov, D. (2022). The tourist and recreational potential of cross-border regions of Russia and Kazakhstan during the COVID-19 pandemic: Estimation of the current state and possible risks. Economies, 10(8), 201. https://doi.org/10.3390/economies10080201
Timothy, D. J. (2016). Relationships between tourism and international boundaries. In Tourism and borders (pp. 9-18). Routledge. ISBN 9781138273924
Więckowski, M. (2023). How border tripoints offer opportunities for transboundary tourism development. Tourism Geographies, 25(1), 310-333. https://doi.org/10.1080/14616688.2021.1878268
Yang, Y., & Fik, T. (2014). Spatial effects in regional tourism growth. Annals of tourism research, 46, 144-162. https://doi.org/10.1016/j.annals.2014.03.007
Жүктеулер
Жарияланды
Журналдың саны
Бөлім
Лицензия
Авторлық құқық (c) 2026 Imanaly Akbar, Gulnar Kubessova, Altynbay Saulembayev, Zabira Myrzaliyeva, Miras Galimov, Marat Mamadiyarov (Автор)
Бұл жұмыс Creative Commons Attribution-Коммерциялық емес 4.0 халықаралық лицензиясы.
