Қазақстанның шығыс және оңтүстік-шығыс өңірлерінде гидрологиялық талдау мен аумақтық жоспарлау міндеттері үшін жер бедерін цифрлық модельдеу
Қаралымдар: 0 / PDF жүктеулері: 0
DOI:
https://doi.org/10.32523/3107-278X-2026-156-3-142-160Кілт сөздер:
Sentinel-1; InSAR; цифрлық жер бедері моделі; DEM; SNAP; ArcGIS; гидрологиялық талдау; аумақтық жоспарлау; Қазақстан.Аңдатпа
Мақалада Қазақстанның Алматы, Жетісу, Жамбыл, Абай және Шығыс Қазақстан облыстары үшін Sentinel-1 SLC радиолокациялық деректері негізінде жер бедерінің цифрлық моделін құру әдістемесі ұсынылады. Зерттеудің мақсаты гидрологиялық талдау, жерүсті ағынын бағалау, ықтимал су жиналу және су басу аймақтарын айқындау, морфометриялық сипаттамаларды шығару және аумақтық жоспарлауды кеңістіктік негіздеу үшін өңірлік геоақпараттық рельеф қабатын қалыптастыру болды. Жұмыста SNAP ортасындағы интерферометриялық өңдеу және ArcGIS-тағы DEM постөңдеуі біріктірілді. Sentinel-1 жұптары түсірілім уақыты, орбита сәйкестігі, салыстырмалы орбита, базалық сызық, кеңістіктік қабысу және когеренттілік бойынша таңдалды. Өңдеу тізбегі метадеректерді тексеруді, S-1 Back Geocoding, ESD түзетуін, интерферограмма мен когеренттілік қабатын құруды, Goldstein фазалық сүзгілеуді, SNAPHU арқылы фазаны жазуды, геокодтауды, мозаикалауды, гидрокоррекцияны және уклон, экспозиция, hillshade, flow direction және flow accumulation қабаттарын алуды қамтыды. Нәтижелер зерттеу аумағында жазық, тауалды және таулы аймақтардың айқын биіктік және морфоқұрылымдық айырмашылығын көрсетті. Құрылған модель су жинау алаптарын бөлуге, эрозияға қарсы жоспарлауға, ауылшаруашылық ландшафттарын контурлық ұйымдастыруға және су басу сценарийлерін дайындауға жарамды өңірлік аналитикалық негіз болып табылады. Сонымен бірге сантиметрлік дәлдік үшін LiDAR, ҰҰА фотограмметриясы немесе жерүсті геодезиялық өлшеулерімен біріктіру қажет.
Downloads
Әдебиеттер тізімі
Massonnet, D., & Feigl, K. L. (1998). Radar interferometry and its application to changes in the Earth’s surface. Reviews of Geophysics, 36(4), 441–500. https://doi.org/10.1029/97RG03139
Bamler, R., & Hartl, P. (1998). Synthetic aperture radar interferometry. Inverse Problems, 14(4), R1–R54. https://doi.org/10.1088/0266-5611/14/4/001
Hanssen, R. F. (2001). Radar interferometry: Data interpretation and error analysis. Kluwer Academic Publishers. https://doi.org/10.1007/0-306-47633-9
Bürgmann, R., Rosen, P. A., & Fielding, E. J. (2000). Synthetic aperture radar interferometry to measure Earth’s surface topography and its deformation. Annual Review of Earth and Planetary Sciences, 28, 169–209. https://doi.org/10.1146/annurev.earth.28.1.169
Pike, R. J., Evans, I. S., & Hengl, T. (2009). Geomorphometry: A brief guide. In T. Hengl & H. I. Reuter (Eds.), Geomorphometry: Concepts, software, applications. Developments in Soil Science, 33, 3–30. https://doi.org/10.1016/S0166-2481(08)00001-9
Reuter, H. I., & Nelson, A. D. (2009). Geomorphometry in ESRI packages. In T. Hengl & H. I. Reuter (Eds.), Geomorphometry: Concepts, software, applications. Developments in Soil Science, 33, 269–291. https://doi.org/10.1016/S0166-2481(08)00011-1
Arystanov, A., Karabkina, N., Sagin, J., Nurguzhin, M., King, R., & Bekseitova, R. (2024). Use of indices applied to remote sensing for establishing winter–spring cropping areas in the Republic of Kazakhstan. Sustainability, 16(17), 7548. https://doi.org/10.3390/su16177548
Kabzhanova, G., Arystanova, R., Bissembayev, A., Arystanov, A., Sagin, J., Nasiyev, B., & Kurmasheva, A. (2025). Remote sensing applications for pasture assessment in Kazakhstan. Agronomy, 15(3), 526. https://doi.org/10.3390/agronomy15030526
Arystanov, A., Sagin, J., Karabkina, N., Arystanova, R., Yermekov, F., Kabzhanova, G., Bekseitova, R., Aktymbayeva, A., & Kutymova, N. (2025). Automatic classification of agricultural crops using Sentinel-2 data in the rainfed zone of Southern Kazakhstan. Agronomy, 15(9), 2040. https://doi.org/10.3390/agronomy15092040
Arystanov, A., Sagin, J., Kabzhanova, G., Sarsekova, D., Bekseitova, R., Molzhigitova, D., Balkozha, M., Yeleuova, E., & Satvaldiyev, B. (2026). Winter cereal re-sowing and land-use sustainability in the foothill zones of Southern Kazakhstan based on Sentinel-2 data. Sustainability, 18(2), 1053. https://doi.org/10.3390/su18021053
Sarsekova, D., Sagin, J., Perzadayeva, A., Arystanova, R., Arystanov, A., Kezheneva, A., Jumassultanova, S., Satybaldiyeva, G., & Ospangaliyev, A. (2026). Farmers’ land sustainability improvement with soil, geology, and water retention assessment in North Kazakhstan. Sustainability, 18(3), 1316. https://doi.org/10.3390/su18031316
Arystanov, A., Arystanova, R., Boribay, E., Sagin, J., Karabkina, N., Sarsekova, D., Perzadayeva, A., Munaitpassova, A., Yelikbayeva, S., & Tleubekuly, E. (2026). Interannual dynamics of fallow land extent in North Kazakhstan based on Sentinel-2 data for the recent period (2021–2025). Agronomy, 16(10), 1008. https://doi.org/10.3390/agronomy16101008
Mukanov, Y., Arystanova, R., Sagin, J., Samarkhanov, K., Usmanov, T., Baisholanov, S., Arystanov, A., Koshim, A., Duisebek, B., & Zhukenova, A. (2026). A statistical analysis of multi-decadal trends in temperature, precipitation and drought indices in Eastern and Southeastern Kazakhstan between 1981 and 2023. Agronomy, 16(11), 1097. https://doi.org/10.3390/agronomy16111097
Kyrgyzbay, K., Usmanov, T., Sagin, J., Duisebek, B., Arystanova, R., Kulbekova, S., Utepov, A., & Amanzholova, R. (2026). Spatial assessment of flood susceptibility in the Abai Region, Kazakhstan. Water, 18(7), 817. https://doi.org/10.3390/w18070817
Torres, R., Snoeij, P., Geudtner, D., Bibby, D., Davidson, M., Attema, E., Potin, P., Rommen, B., Floury, N., Brown, M., Navas Traver, I., Deghaye, P., Duesmann, B., Rosich, B., Miranda, N., Bruno, C., L’Abbate, M., Croci, R., Pietropaolo, A., Huchler, M., & Rostan, F. (2012). GMES Sentinel-1 mission. Remote Sensing of Environment, 120, 9–24. https://doi.org/10.1016/j.rse.2011.05.028
Yagüe-Martínez, N., Prats-Iraola, P., Gonzalez, F. R., Brcic, R., Shau, R., Geudtner, D., Eineder, M., & Bamler, R. (2016). Interferometric processing of Sentinel-1 TOPS data. IEEE Transactions on Geoscience and Remote Sensing, 54(4), 2220–2234. https://doi.org/10.1109/TGRS.2015.2497902
Foumelis, M., Delgado Blasco, J. M., Desnos, Y.-L., Engdahl, M., Fernández, D., Veci, L., Lu, J., & Wong, C. (2018). ESA SNAP–StaMPS integrated processing for Sentinel-1 persistent scatterer interferometry. In IGARSS 2018—2018 IEEE International Geoscience and Remote Sensing Symposium, 1364–1367. https://doi.org/10.1109/IGARSS.2018.8519545
Chen, C. W., & Zebker, H. A. (2002). Phase unwrapping for large SAR interferograms: Statistical segmentation and generalized network models. IEEE Transactions on Geoscience and Remote Sensing, 40(8), 1709–1719. https://doi.org/10.1109/TGRS.2002.802453
Tarboton, D. G. (1997). A new method for the determination of flow directions and upslope areas in grid digital elevation models. Water Resources Research, 33(2), 309–319. https://doi.org/10.1029/96WR03137
Sanders, B. F. (2007). Evaluation of on-line DEMs for flood inundation modeling. Advances in Water Resources, 30(8), 1831–1843. https://doi.org/10.1016/j.advwatres.2007.02.005
Жүктеулер
Жарияланды
Журналдың саны
Бөлім
Лицензия
Авторлық құқық (c) 2026 Асет Амирханович, Ranida Arystanova, Гульнара Рашиденовна, Prof. Sagin , Нурай, Дарига, Айкерим (Автор)
Бұл жұмыс Creative Commons Attribution-Коммерциялық емес 4.0 халықаралық лицензиясы.
